Projekt Marty Kotlarskiej i Małgosi Mirgi pt.  "Romski Pstryk" oczami młodych Romów - jego uczestników.

Na terenie Rzeczypospolitej Polskiej mieszka obecnie około 20.000 osób należących do romskiej mniejszości etnicznej. Kultura cygańska jest słabo znana wiekszości Polaków, jest też pomijana w podręcznikach szkolnych, a Romowie żyją na obrzeżach społeczeństwa zasilając istniejący od dawna w Polsce segment „marginesu wielopokoleniowego". Opracowanie MSWiA „Program na rzecz społeczności Romskiej" z 2003 roku jasno pokazuje, że sytuacja socjalna większości polskich Romów jest bardzo zła. Wielu z nich żyje na krawędzi ubóstwa. Jednocześnie: co trzeci polski Rom nie ma ukończonej szkoły podstawowej; tylko 0,8 % populacji posiada wykształcenie wyższe; zaledwie 43% wskazuje pracę zawodową jako źródło dochodów swoich rodzin. Pedagodzy nadal mają niewystarczające  zrozumienie dla szkolnych problemów dzieci cygańskich, potrafią dyskryminować je ze względu na pochodzenie, wyzywać, nie zawsze potrafią też ocenić występujący u nich deficyt w zakresie znajomości języka polskiego.

W  Szaflarach na osiedlu Zadział żyje łącznie 150 osób, 35 procent tamtejszych dzieci chodzi do zwykłej szkoły podstawowej, uczą się przeważnie przeciętnie. Pozostałe 65 procent - do szkoły specjalnej o obniżonym poziomie nauczania. Dzieci romskie nie mają się jak wykazać w szkole, nie odnajdują się w niej, a przez swych polskich kolegów traktowane są jako gorsze. Nauczyciele nie nawiązują prawdziwego kontaktu z cygańską społecznością, nie rozumieją swoich romskich wychowanków, nie umieją w rzeczywisty sposób pomóc im w wyborze drogi życiowej zgodnej z ich naturalnymi zdolnościami. Nie pokazują im też jak poszerzać wiedzę, nie rozbudzą w nich prawdziwego zainteresowania światem i własną kulturą. Postrzegają Romów poprzez pryzmat funkcjonujących stereotypów, w stereotypach zamykają też dzieci romskie. Ich pomysły na edukację kończą sią na działaniach schematycznych, na tworzeniu kolejnych zespołów folklorystycznych .

Społeczność cygańska w Szaflarach jest niestety bardzo pasywna, praktycznie wszyscy żyją dzieki zasiłkom z opieki społecznej, na porządku dziennym są alkochol i bijatyki. Rodzice Romscy często sami zabiegają o umieszczenie swoich pociech w szkołach specjalnych, o obniżonym poziomie edukacji - dzięki czemu mogą pobierać większy zasiłek socjalny na swoje pociechy. Dodatkowo dorośli Romowie, często analfabeci, albo nie doceniają roli edukacji w późniejszym życiu, a szkoły traktują jako organ represyjny oraz zagrożenie dla romskiej tożsamości, albo zwyczajnie - nie potrafią pomóc dzieciom w nauce, nie umieją rozwijać zainteresowań swoich dzieci, tym bardziej nie są w stanie zapewnić im dostępu do profesjonalnych, ciekawych zajęć dodatkowych.

W efekcie dzieci romskie z Szaflar wyrastają na ludzi pasywnych, nie radzących sobie w życiu, którym brak motywacji do osiągania celów społecznych oraz umiejętności poszerzania wiedzy. Nie uzyskują również formalnego wykształcenia umożliwiającego im otrzymanie jakiejkolwiek pracy. Powielają schemat rodzin z których pochodzą. Przynależność do odmiennej kulturowo od Polaków grupy romskiej, staje się piętnem skazującym dzieci cygańskie na życie na marginesie.